Βραδύπορα, οι Κυρίαρχοι του Πλανήτη, ή Μήπως του Ηλιακού μας Συστήματος;

"Βραδύπορα, οι Κυρίαρχοι του Πλανήτη, ή Μήπως του Ηλιακού μας Συστήματος;"

Συγγενικά είδη των αρθροπόδων, τα βραδύπορα είναι αναμφισβήτητα οι κυρίαρχοι του πλανήτη, όσον αφορά τους ανώτερους ζωικούς οργανισμούς. Οι κλιματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες μπορούν να επιβιώσουν είναι πραγματικά απίστευτες, καθώς  κυριολεκτικά σπάζουν τα όρια, που εμείς οι επιστήμονες αυθαίρετα βάλαμε, υπάρξεως ζωής. Πρόσφατα, στον διεθνή διαστημικό σταθμό, ρώσοι αστροναύτες ανακάλυψαν βραδύπορα και μάλιστα, όχι  μόνο στο εσωτερικό του σταθμού, αλλά και στο εξωτερικό του. Οι θεωρίες συνομωσίας κάνουν λόγο για εξωγήινες μορφές ζωής, εμείς θα εξετάσουμε τα βραδύπορα των οποίων η ικανότητα επιβίωσης ξεπερνά την φαντασία κάθε συνομωσιολόγου.

Τα βραδύπορα ανήκουν στην υπερσυνομοταξία των Εκδυσοζώων (Ecdysozoa) και σε μια ακόμη βαθμίδα η οποία είναι αδιαβάθμητη και είναι αυτή των Παναρθρωπόδων (Panarthopoda). Ανήκουν στην συνομοταξία των βραδυπόρων (Tardigrada) και διαιρούνται σε τρείς τάξεις: 1. Ετεροβραδύπορα. 2. Μεσοβραδύπορα και 3. Ευβραδύπορα. Αυτός που πρώτος τα ανακάλυψε, ήταν ο Γερμανός ζωολόγος Γιόχαν Εφραίμ Γκίζε το 1773, ο οποίες τα περιέγραψε ως <<μικρές αρκούδες του νερού>>. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1777,  ο Λατζάρο Σπαλαντζάνι θα τα δώσει την ονομασία <<Tardigrada>>, που στα Λατινικά σημαίνει <<αυτά που περπατούν αργά>>. Έτσι προέκυψε και η Ελληνική τους ονομασία, βραδύπορα. Το σώμα των βραδυπόρων αποτελείται από την κεφαλική κάψα και τέσσερα σωματικά μεταμερίδια. Τα ζεύγη των ποδιών είναι τέσσερα τα οποία όμως δεν έχουν αρθρώσεις και καταλήγουν σε δάκτυλα (περισσότερο ομοιάζουν με δαγκάνες). Ο εξωσκελετός τους αποτελείται από ισχυρά χιτινισμένη πρωτείνη που απορρίπτεται κατά την έκδυση και αντικαθίσταται με άλλο, μεγαλύτερου μεγέθους και πιο ισχυρά χιτινισμένο. Κάθε σωματικό μεταμερίδιο φέρει ένα γάγγλιο και όλα μαζί ενώνονται με μια νευρική άλυσο η οποία καταλήγει σε έναν λοβωτό εγκέφαλο.

Το κυκλοφορικό σύστημα των βραδυπόρων είναι ανοιχτό. Ο φάρυγγάς τους χρησιμοποιεί την τεχνική της αναρρόφησης για να προωθήσει την τροφή τους ενώ φέρει βελονοειδείς αποφύσεις για τη λύση των κυττάρων των τροφών. Συνήθως το σώμα τους αποτελείται από μόλις 40.000 κύτταρα, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις εκείνες που ο αριθμός αυτός είναι ακόμη μικρότερος. Είναι χαρακτηριστικό τους το γεγονός πως όλα τα ενήλικα άτομα (του ίδιου είδους) φέρουν ακριβώς τον ίδιο αριθμό κυττάρων. Είναι ωοτόκα και συνήθως εμφανίζονται και τα δύο φύλα (αρσενικά και θηλυκά), τα οποία φέρουν από έναν γεννητικό αδένα. Σε κάποια είδη βραδυπόρων παρατηρείται το φαινόμενο της παρθενογένεσης. Τα περισσότερα είδη τρέφονται με φυτά και βακτήρια, ενώ κάποια είδη είναι κυνηγοί. Τα μεγαλύτερα είδη βραδυπόρων μπορούν να φθάσουν σε μήκος το 1,5mm, ενώ τα μικρότερα δεν ξεπερνούν το 0,1 mm. Οι προνύμφες, στο πρώτο προνυμφικό στάδιο δεν ξεπερνούν τα 0,05mm. Το πιο σύνηθες μέρος στο οποίο μπορεί κανείς να βρεί βραδύπορα είναι πάνω σε λειχήνες και βρύα. Άλλα περιβάλλοντα στα οποία συνήθως ζουν είναι το χώμα, οι αμμόλοφοι, οι παραλίες καθώς και τα ιζήματα της θάλασσας ή των ποταμών. Σε αυτά τα περιβάλλοντα ο πληθυσμός τους μπορεί να φθάσει ακόμα και το 25.000 άτομα ανά λίτρο.

Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 1.000 είδη βραδυπόρων και απαντώνται σε όλα τα μέρη του κόσμου. ‘Έχουν βρεθεί στα Ιμαλάια, σε υψόμετρο πάνω από τα 6.000m, και θάλασσα, σε βάθος μεγαλύτερο των 4.000m. Βραδύπορα έχουν βρεθεί τον Βόρειο και νότιο πόλο, αλλά και τον ισημερινό. Τα βραδύπορα μπορούν να ζήσουν και να επιβιώσουν σε περιβάλλοντα και συνθήκες που θα σκότωναν οποιονδήποτε άλλο ζωικό οργανισμό. Μπορούν να επιβιώσουν σε θερμοκρασίες που αγγίζουν το απόλυτο μηδέν (μόλις έναν βαθμό πάνω από αυτόν), στους -272 °C. Μπορούν να επιβιώσουν σε θερμοκρασίες που φθάνουν τους 151 °C (για μερικά δευτερόλεπτα), ενώ αντέχουν σε ηλιακοί ακτινοβολία 1.000 φορές μεγαλύτερη από κάθε άλλο ζωικό οργανισμό πάνω στη Γη.

Τα βραδύπορα μπορούν να επιβιώσουν για 10 χρόνια χωρίς καθόλου νερό, ενώ άλλο τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα μπορούν να ζήσουν στο κενό (στο διάστημα δηλαδή). Τα βραδύπορα είναι μια από τις λίγες ομάδες ζώων που μπορούν να αναστείλουν τον μεταβολισμό τους και να μπουν σε κατάσταση κρυπτωβίωσης. Πολλά είδη μπορούν να επιζήσουν σε κατάσταση σχεδόν πλήρους αφυδάτωσης για περίπου δέκα χρόνια. Αναλόγως με το περιβάλλον μπορεί να διατηρηθούν στη ζωή χρησιμοποιώντας την ανυδροβίωση, κρυοβίωση, οσμοβίωση ή ανοξυβίωση. Ενώ βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση, ο μεταβολισμός τους επιβραδύνεται στο 0,01% του κανονικού ρυθμού και η περιεκτικότητά τους σε νερό πέφτει στο 1% του κανονικού. Η ικανότητά τους να παραμένουν αφυδατωμένα για τόσο μεγάλο διάστημα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην παρουσία στον οργανισμό τους του σακχάρου τρεχαλόζη, που προστατεύει τις κυτταρικές μεμβράνες τους.

Τα βραδύποδα, σε κατάσταση κρυπτοβίωσης, μπορούν να αντέξουν στις εξής ακραίες συνθήκες:

  • Θερμοκρασία – μπορούν να επιζήσουν θερμαινόμενα για λίγα λεπτά στους 151 °C ή ψυχωμένα για μέρες στους -200 °C ή για λίγα λεπτά στους -272 °C (έναν βαθμό Κελσίου πάνω από το απόλυτο μηδέν).
  • Πίεση – μπορούν να αντέξουν την εξαιρετικά χαμηλή πίεση του κενού καθώς και πολύ υψηλές
    πιέσεις, χιλιάδων ατμοσφαιρών. Πρόσφατα αποδείχτηκε ότι μπορούν να επιβιώσουν στο κενό του διαστήματος, καθώς και σε πίεση 6.000 ατμοσφαιρών, που είναι περίπου έξι φορές πιο μεγάλη από αυτή που επικρατεί στο πιο βαθύ σημείο των ωκεανών.
  • Αφυδάτωση – τα βραδύπορα μπορούν να επιβιώσουν σχεδόν για μια δεκαετία σε κατάσταση αφυδάτωσης.
  • Ακτινοβολία – όπως απ έδειξε ο Πολ Μέι από το Πανεπιστήμιο του Παρισιού, τα βραδύπορα μπορούν να επιζήσουν απορροφώντας 5.700 Gray ή 570.000 Ραντ ακτινοβολία ακτινών Χ (δέκα με είκοσι Gray μπορεί να είναι θανατηφόρα δόση για τον άνθρωπο). Η μόνη έως τώρα εξήγηση για την αντοχή τους είναι ό,τι λόγω της αφυδατωμένης κατάστασής τους η ιονίζουσα ακτινοβολία δεν μπορεί να προκαλέσει πολλές αντιδράσεις.